Digitaal toegankelijke opmaak van tekst

Digitaal toegankelijke tekst gaat niet alleen over welke woorden je gebruikt, maar ook over hoe die woorden visueel worden gepresenteerd. De keuze voor lettertype, regelafstand, paragraafafstand, uitlijning en regellengte heeft directe invloed op de leesbaarheid.

Een goede tekstuele opmaak helpt gebruikers om inhoud sneller, rustiger en nauwkeuriger te lezen. Dat is belangrijk voor iedereen, maar in het bijzonder voor mensen met een visuele beperking, leesproblemen of cognitieve beperkingen.

Auteur

Vincent van Brakel

Als onderzoeker digitale toegankelijkheid voert Vincent ruim 8 jaar audits uit voor websites en apps. De focus ligt hierbij niet alleen op de criteria, maar vooral op de drempels voor de doelgroep en hoe we deze samen kunnen oplossen.

Kies lettertypen die rustig en duidelijk leesbaar zijn

Een goed leesbaar lettertype is de basis van toegankelijke tekst. Digitaal toegankelijke lettertypen hebben herkenbare, eenvoudige lettervormen en maken letters, cijfers en symbolen goed van elkaar onderscheidbaar.

Gebruikers moeten bijvoorbeeld duidelijk verschil kunnen zien tussen een hoofdletter I, een kleine letter l en het cijfer 1. Ook het onderscheid tussen O, o en 0 moet helder zijn. Als tekens te veel op elkaar lijken, kan dat fouten veroorzaken bij het lezen van namen, codes, documentnummers, wachtwoorden of tabellen.

Standaard serif- en sans-serif lettertypen kunnen allebei geschikt zijn, zolang de tekens duidelijk herkenbaar zijn. Goed leesbare voorbeelden zijn onder meer:

  • Cambria
  • Garamond
  • Palatino Linotype
  • Tahoma
  • Verdana
  • Atkinson Hyperlegible
  • Noto Sans
  • Noto Serif
  • PT Sans
  • PT Serif

Vermijd decoratieve of fantasievolle lettertypen voor lopende tekst, omdat die de leesbaarheid verlagen en extra cognitieve inspanning vragen.

Gebruik voldoende regelafstand binnen alinea’s

Niet alleen het lettertype zelf is belangrijk, maar ook de ruimte tussen regels. Mensen met bepaalde leesstoornissen of cognitieve beperkingen kunnen moeite hebben om tekst te volgen wanneer regels te dicht op elkaar staan. Extra ruimte tussen regels helpt hen om de volgende regel beter terug te vinden en voorkomt dat regels visueel in elkaar overlopen.

Daarom moet de regelafstand binnen alinea’s bij voorkeur minimaal 1,5 zijn. In de praktijk werkt een regelhoogte van ongeveer 1,7 vaak prettig. Onder normale omstandigheden is het verstandig om niet verder te gaan dan ongeveer 2,0, omdat te veel ruimte de samenhang van tekst juist kan verzwakken.

Zorg voor voldoende witruimte tussen paragrafen

Paragrafen helpen om tekst op te delen in samenhangende eenheden. Om die structuur ook visueel duidelijk te maken, moet er voldoende ruimte tussen alinea’s aanwezig zijn. De afstand tussen paragrafen moet bij voorkeur minimaal 1,5 keer zo groot zijn als de regelafstand.

Daardoor zien gebruikers sneller waar een gedachte eindigt en een nieuwe begint. Op het web werkt extra ruimte tussen paragrafen meestal beter dan het inspringen van de eerste regel, omdat witruimte online sneller herkenbaar is en de tekst rustiger oogt.

Beperk de regellengte tot maximaal ongeveer 80 tekens

Een goede regellengte is belangrijk voor comfortabel lezen. Als regels te lang zijn, wordt het moeilijker om aan het einde van een regel de volgende regel terug te vinden. Dat vergroot de kans dat lezers regels overslaan of opnieuw dezelfde regel lezen.

Voor mensen met leesproblemen, concentratieproblemen of cognitieve beperkingen kost dat extra inspanning. Daarom is het verstandig om tekstregels te beperken tot maximaal ongeveer 80 tekens per regel. Deze lengte houdt de tekst overzichtelijk, ondersteunt het oog bij het volgen van de leesrichting en maakt langere tekstblokken beter scanbaar.

Lijn tekst links uit en vermijd uitvullen over beide zijden

Tekst die zowel links als rechts wordt uitgelijnd, ook wel volledig uitgevulde tekst genoemd, is minder toegankelijk voor veel gebruikers. Mensen met bepaalde leesstoornissen of cognitieve beperkingen kunnen moeite hebben met deze uitlijning, omdat de ongelijke ruimte tussen woorden zichtbare banen van witruimte kan veroorzaken.

Die zogenaamde ‘rivieren van wit’ lopen verticaal door de tekst en verstoren het leesritme. Daarnaast kunnen woorden door uitvulling onnatuurlijk ver uit elkaar worden getrokken of juist te dicht op elkaar komen te staan. Daardoor worden woordgrenzen minder duidelijk en wordt lezen moeilijker of soms zelfs onmogelijk. Links uitgelijnde tekst heeft een voorspelbare woordafstand en is daarom meestal de beste keuze voor digitale content.

Vermijd opmaak die de inhoud visueel onrustig maakt

Toegankelijke tekst vraagt om rust en voorspelbaarheid. Wissel daarom niet onnodig tussen veel verschillende lettertypen, stijlen of uitlijningen. Gebruik decoratieve tekstvormen alleen zeer beperkt en niet voor essentiële inhoud. Formulieren, instructies, foutmeldingen, rapporten en lopende tekst profiteren vrijwel altijd van een sobere en consistente opmaak. De opmaak moet de inhoud ondersteunen en niet afleiden van de boodschap.

Maak tekst leesbaar, rustig en voorspelbaar

Digitaal toegankelijke opmaak van tekst betekent dat de visuele presentatie het lezen ondersteunt. Kies duidelijke lettertypen, gebruik minimaal 1,5 regelafstand, plaats voldoende ruimte tussen paragrafen, beperk de regellengte tot maximaal ongeveer 80 tekens en lijn tekst links uit in plaats van deze over beide zijden uit te vullen.

Deze keuzes verbeteren de leesbaarheid, verlagen de cognitieve belasting en helpen gebruikers om informatie sneller en nauwkeuriger te verwerken.