Wat is een VPAT?
VPAT staat voor Voluntary Product Accessibility Template. Het is een template waarmee leveranciers beschrijven in hoeverre een product of dienst voldoet aan toegankelijkheidseisen. Op basis van een ingevulde VPAT ontstaat doorgaans een Accessibility Conformance Report, ook wel ACR genoemd. ITI beschrijft dit als een veelgebruikt rapportageformat waarmee kopers en verkopers informatie kunnen uitwisselen over de toegankelijkheidskenmerken van ICT-producten en -diensten.
Een VPAT is dus geen keurmerk of certificaat. Het is een document waarin wordt vastgelegd hoe een organisatie de toegankelijkheid van een product beoordeelt en onderbouwt.
In de praktijk wordt een VPAT vaak gebruikt bij:
- aanbestedingen;
- inkooptrajecten;
- leveranciersbeoordelingen;
- contractverlengingen;
- vragen van klanten of toezichthouders over digitale toegankelijkheid.
Vooral grotere organisaties willen vooraf weten welk toegankelijkheidsniveau zij mogen verwachten van software, platformen en digitale dienstverlening. Een VPAT helpt om die informatie gestructureerd vast te leggen.
Waar wordt een VPAT voor gebruikt?
Een VPAT wordt meestal ingezet om voor klanten, inkopers en andere stakeholders inzichtelijk te maken in hoeverre een digitaal product voldoet aan relevante toegankelijkheidsnormen. Daarbij gaat het niet alleen om het benoemen van wat al goed gaat, maar ook om bekende beperkingen, uitzonderingen en aandachtspunten.
Dat maakt een VPAT vooral bruikbaar in situaties waarin toegankelijkheid aantoonbaar moet worden gemaakt. Denk aan leveranciers die software leveren aan grote ondernemingen, financiële instellingen, vervoersorganisaties, webshops of dienstverleners die binnen de reikwijdte van de European Accessibility Act (EAA) vallen.
Een VPAT heeft daarmee vooral een communicatieve en onderbouwende functie. Het laat zien dat toegankelijkheid niet alleen als ambitie is benoemd, maar ook inhoudelijk is beoordeeld.
Wat is de relatie tussen een VPAT en de European Accessibility Act?
De European Accessibility Act stelt toegankelijkheidseisen aan bepaalde producten en diensten binnen de Europese Unie. Het doel van de richtlijn is om toegankelijkheidseisen te harmoniseren, zodat producten en diensten voor meer mensen bruikbaar zijn en de interne markt beter functioneert.
Voor organisaties die onder deze wetgeving vallen, is het niet genoeg om alleen te zeggen dat toegankelijkheid belangrijk is. Zij moeten kunnen onderbouwen hoe toegankelijkheid is ingericht, beoordeeld en verbeterd.
Een VPAT is daarbij geen document dat de EAA letterlijk verplicht stelt. Wel kan het een praktisch middel zijn om toegankelijkheidsinformatie vast te leggen en te delen met klanten, inkopers en andere betrokkenen. Zeker in ketens waarin leveranciers vragen krijgen over compliance, wordt zo’n document snel relevant.
Met andere woorden: de EAA vraagt om aantoonbare aandacht voor toegankelijkheid. Een VPAT kan helpen om die informatie op een gestructureerde manier beschikbaar te maken.
Een VPAT is geen vervanging van onderzoek
Een veelgemaakte fout is dat een VPAT wordt gezien als eindpunt. Dat is het niet.
De waarde van een VPAT staat of valt met de kwaliteit van de onderliggende beoordeling. Zonder inhoudelijk onderzoek blijft het document vooral een verzameling claims. Juist daarom is het belangrijk dat een VPAT wordt gebaseerd op een gedegen toegankelijkheidsonderzoek.
W3C beschrijft conformance evaluation als een gestructureerde manier om te bepalen in hoeverre websites en applicaties voldoen aan toegankelijkheidsstandaarden. De WCAG-EM methodiek is daarvoor ontwikkeld als aanpak om scope te bepalen, representatieve pagina’s of schermen te selecteren, bevindingen vast te leggen en daarover te rapporteren.
Een VPAT zonder audit geeft daarom weinig zekerheid. Een VPAT op basis van een degelijk onderzoek is inhoudelijk veel sterker en beter verdedigbaar.
De rol van WCAG en EN 301 549
Wanneer organisaties spreken over digitale toegankelijkheid, gaat het in de praktijk vaak over WCAG. Dat is logisch: de Web Content Accessibility Guidelines vormen het bekendste toetsingskader voor webcontent en digitale interfaces.
Daarnaast speelt in Europese context ook EN 301 549 een belangrijke rol. ETSI beschrijft EN 301 549 als de Europese standaard met toegankelijkheidseisen voor ICT-producten en -diensten. Deze norm wordt in Europa veel gebruikt als brug tussen wetgeving, inkoop en praktische toetsing.
Voor een organisatie die met een VPAT werkt, is dat relevant. Het document moet immers niet los staan van de normen waarop de beoordeling is gebaseerd.
WCAG-EM onderzoek als basis voor een VPAT
Voor websites, webapplicaties en andere digitale omgevingen is een WCAG-EM toegankelijkheidsonderzoek een logische basis voor een VPAT of vergelijkbare conformiteitsrapportage.
Audit House voert WCAG-EM toegankelijkheidsonderzoeken uit op basis van WCAG 2.2 niveau AA. Daarmee ontstaat een inhoudelijke onderbouwing van de toegankelijkheidsstatus van een digitaal product of digitale dienst. Dat is belangrijk, omdat een VPAT pas echt bruikbaar wordt wanneer duidelijk is op welke bevindingen en toetsing het document is gebaseerd.
Een onderzoek brengt onder meer in kaart:
- welke onderdelen zijn onderzocht;
- welke toegankelijkheidsproblemen aanwezig zijn;
- welke WCAG-criteria geraakt worden;
- hoe ernstig de bevindingen zijn;
- en welke verbetermaatregelen nodig zijn.
Op basis daarvan kan veel beter worden bepaald welke claims in een VPAT wel en niet verantwoord zijn.
Wat is het verschil tussen een VPAT, een auditrapport en een toegankelijkheidsverklaring / accessibility statement?
Deze documenten worden regelmatig door elkaar gehaald, terwijl ze een ander doel hebben.
- Een toegankelijkheidsonderzoek of auditrapport is het inhoudelijke onderzoeksdocument. Daarin staat wat er is onderzocht, welke bevindingen zijn gedaan en op welke criteria die bevindingen zijn gebaseerd.
- Een VPAT is een gestructureerde manier om toegankelijkheidsinformatie samen te vatten voor inkopers, klanten en andere stakeholders. Het is meer gericht op rapportage en verantwoording.
- Een toegankelijkheidverklaring/accessibility statement is meestal een publiek document op een website. Daarin staat bijvoorbeeld hoe toegankelijk de website is, welke onderdelen nog niet voldoen en hoe bezoekers problemen kunnen melden.
De documenten kunnen elkaar dus aanvullen, maar niet vervangen.
Wanneer is een VPAT relevant voor grote organisaties?
Voor grote organisaties is een VPAT vooral relevant wanneer toegankelijkheid onderdeel is van compliance, inkoop of leveranciersmanagement. Dat speelt bijvoorbeeld wanneer:
- een organisatie onder de European Accessibility Act valt;
- klanten of opdrachtgevers vragen naar aantoonbare toegankelijkheid;
- een leverancier wil meedoen aan een aanbesteding;
- juridische, compliance- of procurementteams om documentatie vragen;
- een organisatie haar digitale toegankelijkheid professioneel wil borgen.
Juist in die situaties is het belangrijk dat documentatie niet alleen aanwezig is, maar ook inhoudelijk klopt.
Waar Audit House bij kan helpen
Een VPAT is alleen waardevol wanneer het document steunt op een gedegen beoordeling van de praktijk. Audit House helpt organisaties bij het uitvoeren van WCAG-audits en kan de auditbevindingen desgewenst opleveren in een gestructureerde vorm die door opdrachtgever of diens leverancier kan worden gebruikt als basis voor een VPAT. Audit House stelt zelf geen VPAT op en geeft geen eigen conformance statement af.”
Daarmee helpen we organisaties niet alleen om inzicht te krijgen in huidige risico’s en verbeterpunten, maar ook om toegankelijkheid beter te verankeren binnen EAA-, procurement- en compliancevraagstukken.