Wat betekent shift left bij digitale toegankelijkheid?
Shift left betekent dat toegankelijkheid niet pas wordt beoordeeld wanneer een website, app of digitaal document bijna af is. In plaats daarvan wordt toegankelijkheid al meegenomen bij de eerste keuzes: de structuur van de website, het ontwerp, de interacties, de techniek, de formulieren en de content.
Dat maakt digitale toegankelijkheid minder afhankelijk van een eindcontrole. Het wordt onderdeel van de werkwijze. Ontwerpers houden rekening met contrast, focusvolgorde en schaalbaarheid. Ontwikkelaars bouwen componenten die ook met toetsenbord en hulpsoftware werken. Redacteuren schrijven duidelijke teksten en gebruiken koppen, links en alternatieve teksten op de juiste manier. Inkopers nemen toegankelijkheid op in de uitvraag. Projectleiders sturen erop vanaf de start.
Waarom achteraf herstellen vaak duurder is
Wanneer toegankelijkheid pas aan het eind wordt onderzocht, zijn veel keuzes al gemaakt. Een kleurensysteem met onvoldoende contrast moet worden aangepast. Componenten moeten opnieuw worden gebouwd. Formulieren moeten technisch worden herzien. Content moet worden herschreven. Soms blijkt zelfs dat een gekozen platform of leverancier onvoldoende mogelijkheden biedt om aan de eisen te voldoen.
Dat herstelwerk kost tijd en geld. Bovendien ontstaat er druk op de planning, omdat toegankelijkheidsproblemen vaak pas zichtbaar worden vlak voor livegang of vlak voor een audit. Door toegankelijkheid eerder te borgen, worden fouten voorkomen in plaats van achteraf gerepareerd.
Voor overheidsorganisaties is dit extra belangrijk. Websites en apps van overheidsorganisaties moeten toegankelijk zijn volgens EN 301 549, waarin WCAG 2.1 niveau A en AA is opgenomen. Ook moet er een actuele toegankelijkheidsverklaring worden gepubliceerd. DigiToegankelijk geeft aan dat overheidsorganisaties voor status A moeten voldoen aan alle 50 eisen op niveau A en AA van WCAG 2.1 en dit moeten onderbouwen met een geldig toegankelijkheidsonderzoek.
Toegankelijkheid vraagt om samenwerking
Digitale toegankelijkheid is geen verantwoordelijkheid van één afdeling. Het webteam, de communicatieafdeling of ICT kan dit niet alleen oplossen. Toegankelijkheid raakt beleid, inkoop, ontwerp, techniek, content, testen en beheer. CommunicatieRijk benoemt ook dat de hele organisatie nodig is, van management en juristen tot inkopers, vormgevers, redacteuren en testers.
Juist daarom is shift left belangrijk. Wanneer toegankelijkheid alleen bij één specialist of één eindcontrole ligt, blijft het kwetsbaar. Wanneer toegankelijkheid wordt opgenomen in processen, templates, componenten, acceptatiecriteria en beheerafspraken, wordt het beter geborgd.
Van losse controle naar structurele borging
Een goede aanpak begint bij duidelijke afspraken. Denk aan toegankelijkheidseisen in aanbestedingen en opdrachten, toegankelijke ontwerpprincipes in het design system, technische acceptatiecriteria voor ontwikkelteams en richtlijnen voor redacteuren. Ook tussentijdse controles helpen. Een ontwerpcheck, componentcheck of contentcheck vroeg in het proces voorkomt dat dezelfde fouten later op grote schaal terugkomen.
Voor organisaties die met externe leveranciers werken, is dit extra relevant. Toegankelijkheid moet niet pas na oplevering worden getoetst, maar al onderdeel zijn van de opdracht. Leveranciers moeten weten aan welke eisen zij moeten voldoen en welke onderbouwing zij moeten aanleveren. Zo wordt toegankelijkheid onderdeel van kwaliteit, niet van nazorg.
Ook voor private organisaties wordt toegankelijkheid belangrijker
Digitale toegankelijkheid is niet alleen een thema voor de overheid. Sinds 28 juni 2025 is de European Accessibility Act van toepassing binnen de Europese Unie. Deze wet stelt toegankelijkheidseisen aan bepaalde producten en diensten, zoals e-commerce, bankdiensten, e-books, elektronische communicatiediensten, computers en smartphones. De Europese Commissie benadrukt dat de wet gemeenschappelijke toegankelijkheidseisen stelt voor geselecteerde producten en diensten in de EU.
Daarmee wordt digitale toegankelijkheid steeds meer een randvoorwaarde voor organisaties die digitale diensten aanbieden. Niet alleen vanuit wetgeving, maar ook vanuit gebruiksvriendelijkheid, inclusie en maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Praktische stappen om shift left toe te passen
Organisaties kunnen vandaag al beginnen met het eerder borgen van digitale toegankelijkheid. Dat kan bijvoorbeeld door toegankelijkheid op te nemen in projectplannen, aanbestedingen en definitie van gereed. Ook is het verstandig om ontwerpers, ontwikkelaars en redacteuren gericht te trainen, zodat veelvoorkomende fouten worden voorkomen.
Daarnaast helpt het om niet alleen aan het einde een audit uit te voeren, maar ook tussentijds te toetsen. Een vroege toets op wireframes, designs of componenten is vaak sneller en goedkoper dan een volledige herstelronde na oplevering. De eindaudit blijft belangrijk, maar wordt dan een bevestiging van kwaliteit in plaats van een lijst met onverwachte problemen.